Ung thư tuyến tiền liệt là gì?

Ung thư tuyến tiền liệt là sự phát triển không kiểm soát của các tế bào trong tuyến tiền liệt, một tuyến nhỏ, hình quả óc chó bao quanh niệu đạo trên ở nam giới và sản xuất chất lỏng tạo nên một phần tinh dịch. Tuyến tiền liệt được cấu tạo bởi một số loại tế bào, nhưng hầu như tất cả các bệnh ung thư tuyến tiền liệt đều bắt nguồn từ các tế bào sản xuất dịch tuyến tiền liệt (tế bào tuyến). Bệnh ung thư này được gọi là ung thư biểu mô tuyến.

Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh ung thư phổ biến nhất ở nam giới sau ung thư da. Khoảng 1 trong số 9 nam giới sẽ được chẩn đoán mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt trong suốt cuộc đời của họ. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), khoảng 160.000 trường hợp ung thư tuyến tiền liệt mới sẽ được chẩn đoán ở Hoa Kỳ mỗi năm và có tới 29.000 nam giới chết vì căn bệnh này.

Mặc dù có một số bệnh ung thư tuyến tiền liệt phát triển nhanh và xâm lấn, trên thực tế, hầu hết các bệnh ung thư tuyến tiền liệt đều phát triển chậm và không bao giờ gây ra vấn đề gì nghiêm trọng. Theo ACS, dữ liệu đã cho biết nhiều người đàn ông lớn tuổi và thậm chí một số người đàn ông trẻ tuổi chết vì các nguyên nhân khác cũng bị ung thư tuyến tiền liệt nhưng không bị ảnh hưởng bởi nó. Nhiều người trong số những người đàn ông này không bao giờ biết họ mắc bệnh.

Yếu tố nguy cơ

Nguy cơ phát triển ung thư tuyến tiền liệt thay đổi theo dân tộc, với đàn ông Mỹ gốc Phi có nguy cơ cao nhất. Nguy cơ cũng tăng ở nam giới có tiền sử gia đình mắc bệnh và tăng khi tuổi già . Khoảng 60% tất cả các trường hợp ung thư tuyến tiền liệt được chẩn đoán ở nam giới trên 65 tuổi.

Người ta đang tìm hiểu thêm về các thành phần di truyền của nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. Ví dụ, những người đàn ông có một số đột biến (các biến thể gây bệnh) trong gen BRCA1 và BRCA2 có nguy cơ mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt trong suốt đời sống. Tuy nhiên, những đột biến này có lẽ chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong các trường hợp ung thư tuyến tiền liệt nói chung và hầu hết nam giới sẽ không được xét nghiệm các đột biến BRCA. Đối với những người được xét nghiệm, sự hiện diện của các biến thể như vậy có thể ảnh hưởng đến các quyết định về các lựa chọn sàng lọc và điều trị.

Dấu hiệu và triệu chứng

Ung thư phát triển trong tuyến tiền liệt có thể khu trú (hoàn toàn nằm trong tuyến tiền liệt) trong nhiều năm và gây ra một số triệu chứng đáng chú ý. Hầu hết các trường hợp ung thư tuyến tiền liệt đều phát triển chậm và các triệu chứng chỉ bắt đầu xuất hiện khi khối u phát triển đủ lớn để làm hẹp niệu đạo. Điều này có thể gây ra các triệu chứng như:

  • Đi tiểu thường xuyên, đặc biệt là vào ban đêm
  • Dòng nước tiểu yếu hoặc bị gián đoạn
  • Đau hoặc rát khi đi tiểu hoặc xuất tinh
  • Có mủ hoặc máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch
  • Khó chịu ở lưng dưới, xương chậu hoặc đùi trên

Tuy nhiên, nhiều triệu chứng này cũng có thể do các bệnh lý khác gây ra, chẳng hạn như tăng sản lành tính tuyến tiền liệt ( benign prostatic hyperplasia - BPH), nhiễm trùng đường tiết niệu , viêm cấp tính tuyến tiền liệt hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.

BPH là một dạng phì đại không phải ung thư tuyến tiền liệt, rất phổ biến ở nam giới khi về già . Theo Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ, đến 90% nam giới bị BPH vào thời điểm 80 tuổi. BPH không gây ra ung thư tuyến tiền liệt, nhưng cả hai có thể hiện điện cùng nhau. Thông qua xét nghiệm, các bác sĩ chăm sóc sức khỏe phải xác định xem các triệu chứng là do ung thư tuyến tiền liệt, BPH hay do một tình trạng kháckhông liên quan đến ung thư . Điều này có thể liên quan đến các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm (chẳng hạn như PSA) và thủ thuật thăm khám trực tràng (Digital Rectal Exam - DRE) và, tùy thuộc vào kết quả của những xét nghiệm đó, sinh thiết tuyến tiền liệt.

Sàng lọc

Những người đàn ông không có triệu chứng phải cùng với các bác sĩ chăm sóc sức khỏe của mình quyết định, có nên thực hiện tầm soát ung thư tuyến tiền liệt hay không. Nhiều tổ chức y tế khuyến nghị nam giới thảo luận về những thuận lợi và khó khăn của việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt với bác sĩ chăm sóc sức khỏe trước khi đưa ra quyết định sáng suốt về việc tầm soát.

Nếu chọn sàng lọc, các xét nghiệm sau có thể được khuyến nghị:

  • Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (Prostate specific antigen (PSA)) — xét nghiệm đo mức PSA trong máu
  • Thủ thuật khám trực tràng (DRE) —một phần của khám sức khỏe mà bác sĩ chăm sóc sức khỏe thực hiện để kiểm tra tuyến tiền liệt theo cách thủ công; để thực hiện DRE, bác sĩ chăm sóc sức khỏe sẽ đưa một ngón tay có đeo găng, được bôi trơn vào trực tràng và sờ vào tuyến tiền liệt để phát hiện những bất thường.

Cân nhắc

Một yếu tố quan trọng cần xem xét khi quyết định có nên thực hiện tầm soát nguy cơ phát triển ung thư tuyến tiền liệt của cá nhân :

  • Nguy cơ trung bình — bao gồm những người đàn ông khỏe mạnh không có các yếu tố nguy cơ đã biết
  • Tăng nguy cơ — đàn ông Mỹ gốc Phi hoặc đàn ông có cha hoặc anh trai được chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt trước 65 tuổi; nam giới có các biến thể di truyền gây bệnh (ví dụ: đột biến BRCA2)
  • Nguy cơ cao — bao gồm những người đàn ông có hơn một người thân bị ung thư tuyến tiền liệt khi còn trẻ

Có nhiều yếu tố khác cần xem xét, bao gồm cả những lợi ích và tác hại tiềm ẩn của việc sàng lọc. Bạn nên biết điều đó:

  • Kết quả từ các thử nghiệm dài hạn về việc liệu thử nghiệm PSA có cải thiện tỷ lệ sống sót của bệnh ung thư tuyến tiền liệt hay không vẫn chưa được kết luận.
  • Các xét nghiệm sàng lọc PSA không phát hiện được tất cả các trường hợp.
  • Một lợi ích tiềm năng của sàng lọc PSA là phát hiện ung thư sớm khi nó có thể điều trị được (có thể làm giảm nguy cơ tử vong do ung thư đối với một số nam giới). Ngoài ra, sàng lọc có thể phát hiện bất kỳ bệnh ung thư tuyến tiền liệt nào đối với những người đàn ông coi trọng việc biết tình trạng ung thư của họ hơn các tác hại có thể xảy ra khi sàng lọc PSA.

Nếu mức PSA tăng cao, thì nên biết :

  • Mức PSA tăng cao có liên quan đến ung thư, PSA tăng cao có thể do các bệnh khác, chẳng hạn như tăng sản lành tính tuyến tiền liệt (BPH) và viêm tuyến tiền liệt. Kết quả xét nghiệm dương tính giả có thể dẫn đến lo lắng và làm các xét nghiệm không cần thiết, bao gồm cả sinh thiết tuyến tiền liệt.
  • Vì PSA có thể tăng tạm thời vì nhiều lý do, nên xét nghiệm PSA lặp lại có thể được thực hiện vài tuần sau khi có kết quả tăng ban đầu để xác định xem nó có còn tăng hay không và để tránh chẩn đoán ung thư khi PSA không là nguyên nhân gây hại (chẩn đoán quá mức). Nếu xét nghiệm lặp lại tăng cao, bác sĩ chăm sóc sức khỏe có thể đề nghị thực hiện đo một loạt các mức độ PSA theo thời gian để xác định xem mức độ giảm, vẫn tăng hay tiếp tục tăng. Bạn có thể chọn cách tiếp cận này, được gọi là "chờ đợi thận trọng", thay vì tiến hành sinh thiết.
  • Nếu PSA tăng cao hoặc một loạt các PSA tăng cao, bệnh nhân phải đưa ra quyết định về việc làm sinh thiết. Sinh thiết tuyến tiền liệt có nguy cơ biến chứng nhỏ như đau, nhiễm trùng và chảy máu. Ngoài ra, hãy xem các xét nghiệm bên dưới để biết thông tin về các xét nghiệm bổ sung có thể được thực hiện để giúp quyết định xem có nên làm sinh thiết hay không.

Nếu ung thư tuyến tiền liệt được chẩn đoán, hãy xem xét:

  • Công nghệ hiện tại không thể phân biệt ung thư phát triển chậm hay ung thư phát triển nhanh. Hầu hết các bệnh ung thư tuyến tiền liệt đều phát triển chậm và có thể không bao giờ ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe hoặc tuổi thọ của nam giới.
  • Nếu ung thư phát triển chậm, các phương pháp điều trị ung thư tuyến tiền liệt có thể làm tồi tệ hơn ung thư vì chúng có thể gây ra các tác dụng phụ như rối loạn cương dương và tiểu không kiểm soát.
  • Một số nam giới có thể cố gắng tránh tác hại của việc điều trị bằng cách không điều trị ngay lập tức mà chọn "chờ đợi thận trọng" hoặc "giám sát tích cực" bao gồm các xét nghiệm PSA được thực hiện khoảng sáu tháng một lần với các thủ thuật khám trực tràng và sinh thiết tuyến tiền liệt (hàng năm) để theo dõi ung thư.
  • Tuy nhiên, một số bệnh ung thư tuyến tiền liệt phát triển và lây lan nhanh vào vùng xương chậu và sau đó khắp cơ thể; và một số bệnh ung thư phát triển chậm cuối cùng trở nên lan rộng và đủ triệu chứng để chúng cần đến sự can thiệp của y tế. Yêu cầu quan trọng là phát hiện ung thư tuyến tiền liệt, đánh giá tốc độ phát triển và di căn của nó, đồng thời để bạn và bác sĩ chăm sóc sức khỏe quyết định xem có nên điều trị hay không và nếu có thì khi nào.

Khuyến nghị: Nếu bạn chọn sàng lọc, sẽ có sự khác biệt trong các khuyến nghị về thời điểm bắt đầu sàng lọc và tần suất nên thực hiện. Để biết chi tiết, hãy xem Xét nghiệm Tầm soát cho Người lớn (30-49): Ung thư tuyến tiền liệt và Xét nghiệm Tầm soát Người lớn (50 tuổi trở lên): Ung thư tuyến tiền liệt.

Xét nghiệm

Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm

Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm có thể được sử dụng để phát hiện ung thư tuyến tiền liệt, loại trừ các bệnh và tình trạng khác có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng của một người, theo dõi hiệu quả điều trị ung thư và theo dõi tái phát.

Xét nghiệm có thể bao gồm:

  • PSA total (tổng số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt) - để phát hiện và theo dõi ung thư tuyến tiền liệt; Khi đánh giá kết quả xét nghiệm, bác sĩ chăm sóc sức khỏe phải xem xét cả mức PSA trong máu và thể tích tuyến tiền liệt của người đàn ông.
  • PSA tự do - PSA total ở hai dạng chính trong máu: dạng phức hợp (cPSA, PSA liên kết với các protein khác) và tự do (fPSA, không liên kết). Xét nghiệm PSA tự do có thể được sử dụng để giúp xác định xem có nên làm sinh thiết hay không khi PSA toàn phần chỉ tăng nhẹ. Nam giới mắc bệnh BPH có xu hướng có lượng PSA tự do cao hơn và nam giới bị ung thư tuyến tiền liệt có xu hướng có lượng PSA tự do thấp hơn. Một tỷ lệ tương đối thấp của PSA tự do (% fPSA) làm tăng khả năng bị ung thư, ngay cả khi tổng PSA không tăng đáng kể.

Tương tự như PSA tự do, một số xét nghiệm khác đã được phát triển để hỗ trợ một số nam giới và bác sĩ chăm sóc sức khỏe của họ quyết định xem có nên làm sinh thiết khi PSA tăng cao hay không. Sinh thiết được sử dụng để theo dõi kết quả PSA dương tính có thể gây khó chịu, lo lắng và đôi khi biến chứng. Các thử nghiệm này tương đối mới:

  • [-2] proPSA - là tiền chất của PSA, [-2] proPSA có thể được sản xuất bởi tế bào ung thư tuyến tiền liệt với tỷ lệ cao hơn so với tế bào tuyến tiền liệt lành tính. Phần trăm [-2] proPSA so với tổng PSA đã được sử dụng, như % fPSA, để giúp quyết định sinh thiết có được chỉ định hay không.
  • PCA3 - PCA3 là một protein chỉ được sản xuất trong tuyến tiền liệt. Xét nghiệm đo mức PCA3 RNA trong nước tiểu.
  • Gen kết hợp TMPRSS2-ERG - xét nghiệm nước tiểu để phát hiện sự sắp xếp lại gen (một đoạn nhiễm sắc thể bị đứt ra và gắn lại vào nhiễm sắc thể khác). Sự sắp xếp lại gen được biểu hiện quá mức trong hơn 50% trường hợp ung thư tuyến tiền liệt, vì vậy mức độ tăng cao có thể giúp cho biết đang có ung thư tuyến tiền liệt.
  • Chỉ số Prostate health (Prostate health index - PHI ) - xét nghiệm này kết hợp các kết quả từ các xét nghiệm PSA toàn phần, fPSA và proPSA. Kết quả PHI có thể đánh giá khả năng mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt của một người và cần sinh thiết khi tổng mức PSA tăng cao nhưng thủ thuật khám trực tràng không rõ ràng.
  • p2PSA – xét nghiêm đo mức độ p2PSA, một trong những dạng PSA có chức năng tương tự. Mức p2PSA trong máu giúp dự đoán ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới có mức PSA toàn phần cao trước khi làm sinh thiết. Mức độ tăng cao làm tăng khả năng ung thư tuyến tiền liệt phát triển mạnh. Độ chính xác của chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt được cải thiện khi kết quả xét nghiệm p2PSA được kết hợp với kết quả xét nghiệm PSA tổng và fPSA.

Những xét nghiệm này không đưa ra câu trả lời chắc chắn về một người đàn ông có bị ung thư tuyến tiền liệt hay không. Thay vào đó, chúng nhằm giúp dự đoán liệu sinh thiết có hữu ích trong việc giúp chẩn đoán hay không.

Chẩn đoán và phân giai đoạn

Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt là sinh thiết tuyến tiền liệt, thu thập các mẫu nhỏ của mô tuyến tiền liệt và xác định các tế bào bất thường dưới kính hiển vi. Nếu ung thư được phát hiện, bác sĩ chăm sóc sức khỏe sẽ sử dụng mẫu và xét nghiệm hình ảnh, như chụp MRI hoặc CT, để xác định giai đoạn ung thư (mức độ di căn của nó vào cơ thể) và cấp độ (mức độ bất thường của các tế bào). Bệnh ung thư sẽ được ấn định một điểm số, thường được gọi là điểm Gleason hoặc phân hạng Gleason. Số lượng càng cao thì các tế bào khối u càng bất thường và dễ gây ung thư, phát triển và di căn nhanh chóng.

Xét nghiệm tổng quát

Đôi khi các xét nghiệm khác có thể được thực hiện để loại trừ các bệnh khác gây ra các triệu chứng tương tự:

  • Phân tích nước tiểu - để sàng lọc các rối loạn thận và nhiễm trùng đường tiết niệu
  • Cấy nước tiểu - để giúp chẩn đoán nhiễm trùng tiểu
  • Urea và Creatinine - xét nghiệm máu để đánh giá chức năng thận

Các xét nghiệm ngoài phòng thí nghiệm có thể bao gồm:

  • Siêu âm - siêu âm qua trực tràng (TRUS) có thể được sử dụng để giúp đo kích thước của tuyến tiền liệt và giúp hướng dẫn vị trí kim trong khi sinh thiết tuyến tiền liệt
  • CT (computed tomography) - để giúp đánh giá mức độ lan rộng của ung thư
  • MRI (chụp cộng hưởng từ) - để giúp đánh giá mức độ lan rộng của ung thư
  • Xạ hình xương bằng hạt nhân phóng xạ - đôi khi được sử dụng để phát hiện ung thư đã di căn đến xương
  • PET (positronic emission tomography - chụp cắt lớp phát xạ điện tử) - đôi khi được sử dụng để giúp giai đoạn ung thư di căn (ung thư đã lan ra ngoài tuyến tiền liệt)
  • Siêu âm Doppler màu - đo lưu lượng máu trong tuyến tiền liệt và có thể giúp sinh thiết chính xác hơn bằng cách xác định đúng phần của tuyến để lấy mẫu

Điều trị

Bằng cách xác định giai đoạn và cấp độ của ung thư tuyến tiền liệt, bạn và bác sĩ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể xác định các lựa chọn điều trị thích hợp nhất. Trong trường hợp ung thư nằm trong tuyến tiền liệt, không gây ra hoặc ít triệu chứng và có vẻ phát triển chậm, bạn có thể quyết định theo dõi tiến triển của nó thường xuyên thay vì theo đuổi điều trị ngay lập tức. Điều này có thể bao gồm "chờ đợi thận trọng", liên quan đến các xét nghiệm PSA không thường xuyên hoặc "giám sát tích cực" bao gồm các xét nghiệm PSA được thực hiện khoảng sáu tháng một lần với thủ thuật khám trực tràng và sinh thiết tuyến tiền liệt (hàng năm) để theo dõi ung thư.

Đối với những người bị ung thư tuyến tiền liệt cần can thiệp y tế, một số kết hợp của phẫu thuật, bức xạ và / hoặc liệu pháp hormone thường được sử dụng.

  • Phẫu thuật, nếu được chọn, có thể loại bỏ toàn bộ khối u hoặc dễ dàng đi tiểu trong những trường hợp nặng hơn. Phẫu thuật lạnh, một lựa chọn phẫu thuật tương đối mới, đóng băng và giết chết các mô bị ảnh hưởng bằng nitơ lỏng.
  • Bức xạ có thể được phát bằng các tia có mục tiêu từ bên ngoài cơ thể hoặc bằng các hạt phóng xạ nhỏ được đưa vào tuyến tiền liệt. Bức xạ cũng có thể được kết hợp với liệu pháp hormone để giảm đau ở bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt đã di căn vào xương.
  • Liệu pháp hormone được sử dụng phổ biến nhất để điều trị ung thư tuyến tiền liệt đã di căn đến các khu vực khác của cơ thể. Nội tiết tố nam được gọi là androgen kích thích các tế bào ung thư tuyến tiền liệt phát triển. Liệu pháp hormone được sử dụng để giảm mức độ hormone nam giới hoặc ngăn chặn chúng ảnh hưởng đến các tế bào ung thư tuyến tiền liệt. Mặc dù không phải là cách chữa trị ở giai đoạn này, nhưng liệu pháp như vậy có thể thu nhỏ khối u, giảm các triệu chứng và kéo dài tuổi thọ . Liệu pháp hormone cũng được sử dụng để điều trị các giai đoạn ung thư tuyến tiền liệt ít tiến triển hơn, kết hợp với xạ trị hoặc để thu nhỏ khối u trước khi phẫu thuật.
  • Hóa trị hiếm khi được sử dụng cho ung thư tuyến tiền liệt, nhưng nó có thể được sử dụng trong các trường hợp nặng không đáp ứng với liệu pháp hormone.

Các tác dụng phụ của các phương pháp điều trị ung thư tuyến tiền liệt khác nhau có thể từ không biểu hiện đến mệt mỏi, rụng tóc, tiểu không tự chủ và rối loạn cương dương. Nam giới bị giảm nồng độ testosterone do điều trị ung thư tuyến tiền liệt có thể tăng nguy cơ bị loãng xương.

Các lựa chọn phát hiện và điều trị ung thư tuyến tiền liệt liên tục được cải thiện và các khuyến nghị về thời điểm và cách sử dụng các tùy lựa chọn không ngừng phát triển. Nam giới nên thảo luận về các lựa chọn thay thế điều trị và tầm soát ung thư tuyến tiền liệt hiện tại với các bác sĩ chăm sóc sức khỏe của họ và đưa ra những lựa chọn sáng suốt cho riêng mình.

BS NGUYỄN VĂN THỊNH

Nguồn Labtestonline

AACC ( American Association for Clinical Chemistry )

DANH MỤC BÀI VIẾT

XEM NHIỀU NHẤT

THỐNG KÊ TRUY CẬP

02127348
Hôm nay.........................
Hôm qua.........................
Trong tuần.........................
Tuần trước.........................
Trong tháng.....................
Tháng trước.......................
Tổng cộng
121
820
6794
2113088
26979
29446
2127348

Đang có 13 khách và không thành viên đang online