BẢNG CHỨC NĂNG GAN

Hepatic Function Panel ( Liver Panel )

 

Bảng chức năng gan là gì ?

 

Bảng chức năng gan là một nhóm các xét nghiệm được thực hiện cùng nhau để phát hiện, đánh giá và theo dõi bệnh hoặc tổn thương gan. Gan là một cơ quan quan trọng nằm ở phần trên bên phải của bụng và phía sau xương sườn dưới. Gan chiếm hầu hết không gian dưới xương sườn và một phần không gian ở bụng trên bên trái.

 

Gan chịu trách nhiệm về một số chức năng cơ bản như:

 

  • Lọc và phân huỷ các chất độc từ máu để loại bỏ khỏi cơ thể theo nước tiểu và phân
  • Tạo mật giúp tiêu hóa thức ăn, đặc biệt là chất béo
  • Lưu trữ glycogen, nguồn dự trử năng lượng
  • Chuyển đổi chất dinh dưỡng từ thực phẩm ăn, thành các thành phần thiết yếu của máu
  • Điều hòa đông máu
  • Duy trì sự cân bằng hormone
  • Tích trữ một số vitamin
  • Tạo ra các yếu tố giúp hệ thống miễn dịch chống lại nhiễm trùng
  • Loại bỏ vi khuẩn khỏi máu

 

Ngoài ra, các tế bào gan chuyển đổi amoniac (sản phẩm cuối cùng của axit amin) thành urea một chất ít hại hơn, được cơ thể đào thải qua nước tiểu.

 

Nhiều loại bệnh và nhiễm trùng có thể gây tổn thương gan cấp tính hoặc mãn tính, gây viêm gan, xơ gan, tắc nghẽn ống mật, khối u gan và rối loạn chức năng gan. Rượu, thuốc, một số chất bổ sung thảo dược và chất độc cũng có thể gây hại cho gan. Một số lượng tổn thương gan đáng kể có thể xảy ra trước khi xuất hiện các triệu chứng như vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân màu sáng, ngứa , buồn nôn, mệt mỏi, tiêu chảy và tăng hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân. Việc phát hiện sớm tổn thương gan là rất cần thiết để giảm thiểu tổn thương và bảo tồn chức năng gan.

 

Bảng chức năng gan thường bao gồm một số xét nghiệm sau:

 

Men gan:

 

  • Alanine aminotransferase (ALT) - là enzyme chủ yếu được tìm thấy trong gan; xét nghiệm tốt nhất để phát hiện bệnh viêm gan
  • Alkaline phosphatase (ALP) - là enzym liên quan đến ống dẫn mật nhưng cũng được sản xuất bởi xương, ruột và trong quá trình mang thai bởi nhau thai ; thường tăng khi đường mật bị tắc nghẽn hoặc bị tổn thương
  • Aspartate aminotransferase (AST) - là enzym được tìm thấy trong gan và một số cơ quan khác, đặc biệt là tim và các cơ khác trong cơ thể

 

Protein:

 

  • Albumin - đo protein chủ yếu do gan tạo ra; mức độ có thể bị ảnh hưởng bởi chức năng gan và thận và giảm sản xuất hoặc tăng mất.
  • Protein tổng số (TP) - đo albumin và tất cả các protein khác trong máu, bao gồm cả các kháng thể được tạo ra để giúp chống lại nhiễm trùng
  • Bilirubin - hai xét nghiệm khác nhau về bilirubin thường được sử dụng cùng nhau (đặc biệt nếu một người bị vàng da): bilirubin tổng số đo tất cả bilirubin trong máu; bilirubin trực tiếp đo dạng liên hợp (kết hợp với một hợp chất khác) trong gan.

 

Tùy thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và phòng thí nghiệm thực hiện xét nghiệm, các xét nghiệm bổ sung có thể được đưa vào bảng xét nghiệm gan.Bao gồm:

 

  • Gamma-glutamyl transferase (GGT) - là enzym khác được tìm thấy chủ yếu trong tế bào gan; GGT là một dấu hiệu rất nhạy đối với các bệnh gan, nhưng GGT không đặc hiệu vì GGT không thể phân biệt giữa các nguyên nhân khác nhau của bệnh gan. GGT không được khuyến khích sử dụng thường qui. GGT được sử dụng kết hợp với ALP để xác định nguồn tăng ALP, từ xương hoặc gan. Mức độ GGT có thể cao khi uống rượu.  
  • Lactate dehydrogenase (LD) - là enzyme được phóng thích khi tế bào bị tổn thương; tìm thấy trong các tế bào khắp cơ thể
  • Thời gian prothrombin (PT) - gan sản xuất các protein liên quan đến quá trình đông máu ; PT đo chức năng đông máu và nếu bất thường, có thể do tổn thương gan.
  • Alpha-fetoprotein (AFP) - liên quan đến tái tạo hoặc tăng sinh tế bào gan và có thể được tạo ra bởi một số loại khối u
  • Kháng thể tự miễn (ví dụ, ANA, SMA, anti-LKM-1) - liên quan đến các bệnh gan tự miễn (viêm gan tự miễn (autoimmune hepatitis - AIH) và xơ gan mật nguyên phát (primary biliary cirrhosis - PBC))

 

Xét nghiệm được sử dụng như thế nào?

 

Bảng chức năng gan có thể được sử dụng để:

 

  • Kiểm tra tổn thương gan, đặc biệt nếu một người có bệnh hoặc đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến gan; bảng chuyển hóa toàn diện (CMP), thường được thực hiện như một phần của kiểm tra sức khỏe tổng quát, có thể được chỉ định thay cho bảng chức năng gan để kiểm tra định kỳ. Nhóm xét nghiệm này bao gồm hầu hết bảng chức năng gan cũng như các xét nghiệm bổ sung để đánh giá các cơ quan và hệ thống khác trong cơ thể.
  • Giúp chẩn đoán bệnh gan nếu có các dấu hiệu và triệu chứng cho thấy có thể bị rối loạn chức năng gan
  • Theo dõi chức năng gan nếu bị bệnh gan hoặc một nguyên nhân được biết là ảnh hưởng đến gan, hoặc để theo dõi hiệu quả của bất kỳ phương pháp điều trị nào

 

  • Một hoặc nhiều thành phần của bảng chức năng gan có thể được sử dụng để theo dõi. Ví dụ, một loạt các xét nghiệm bilirubin có thể được chỉ định để đánh giá và theo dõi một trẻ sơ sinh bị vàng da hoặc một người bị thiếu máu huyết tán.

 

Kết quả bất thường trên bảng xét nghiệm gan có thể yêu cầu xét nghiệm lặp lại một hoặc nhiều xét nghiệm, hoặc toàn bộ bảng, để xem liệu kết quả bất thường có tồn tại hay không. Có thể cần xét nghiệm bổ sung để xác định nguyên nhân của rối loạn chức năng gan.

 

Bảng chức năng gan được chỉ định khi nào?

 

Bảng chức năng gan, hoặc một hoặc nhiều thành phần của bảng, có thể được chỉ định khi một người tăng nguy cơ mắc bệnh gan và / hoặc rối loạn chức năng. Một người có thể có nhiều nguy cơ hơn nếu :

  • Dùng thuốc có thể gây hại cho gan
  • Người nghiện rượu hoặc nghiện rượu nặng
  • Bị viêm gan do virus hoặc có thể tiếp xúc với virus viêm gan
  • Có tiền sử gia đình mắc bệnh gan
  • Thừa cân, đặc biệt nếu bị tiểu đường và / hoặc huyết áp cao

Một bảng chức năng gan có thể được chỉ định khi có các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh gan. Tuy nhiên, hầu hết những người bị bệnh gan không có bất kỳ triệu chứng nào trong số này cho đến khi bệnh đã xuất hiện trong nhiều năm hoặc rất nặng. Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm:

  • Suy nhược, mệt mỏi
  • Ăn mất ngon
  • Buồn nôn, ói mửa
  • Bụng sưng và / hoặc đau
  • Vàng da (vàng mắt hoặc da)
  • Nước tiểu sẫm màu, phân màu nhạt
  • Ngứa (ngứa)
  • Bệnh tiêu chảy

Thông thường, một loạt các bảng chức năng gan được chỉ định trong một vài ngày hoặc vài tuần để giúp xác định nguyên nhân của rối loạn gan và đánh giá mức độ nghiêm trọng.

Khi bệnh gan được phát hiện, bệnh có thể được theo dõi thường xuyên theo thời gian với bảng chức năng gan hoặc với một hoặc nhiều thành phần của bảng. Một bảng xét nghiệm gan cũng có thể được chỉ định thường xuyên để theo dõi hiệu quả của việc điều trị rối loạn gan.

Kết quả xét nghiệm có nghĩa là gì?

Kết quả xét nghiệm bảng chức năng gan không chẩn đoán đặc hiệu tình trạng . Bảng chỉ cho biết có thể có vấn đề với gan. Nếu một người không có triệu chứng hoặc các yếu tố nguy cơ không thể xác định được, kết quả xét nghiệm gan bất thường có thể do tổn thương gan tạm thời hoặc phản ánh điều gì đó đang xảy ra ở những nơi khác trong cơ thể - chẳng hạn như ở cơ xương, tuyến tụy hoặc tim. Bảng xét nghiệm cũng có thể chỉ cho biết bệnh gan sớm và cần phải xét nghiệm thêm và / hoặc theo dõi định kỳ.

Kết quả của bảng chức năng gan thường được đánh giá cùng nhau. Một số bộ kết quả từ các xét nghiệm được thực hiện trong vài ngày hoặc vài tuần thường được đánh giá cùng nhau để xác định xem có một mẫu hình hay không. Bác sĩ chăm sóc sức khỏe sẽ đánh giá kết hợp các kết quả xét nghiệm gan để có được manh mối về tình trạng cơ bản. Thông thường, xét nghiệm thêm là cần thiết để xác định nguyên nhân của tổn thương gan và / hoặc bệnh .

Bảng sau đây tóm tắt một số kết quả kết hợp có thể thấy ở một số loại tình trạng hoặc bệnh về gan.

Loại tình trạng gan hoặc bệnh

Bilirubin

ALT and AST

ALP

Albumin

PT

Tổn thương gan cấp tính (ví dụ, do nhiễm trùng, chất độc hoặc thuốc, v.v.)

Bình thường hoặc tăng thường sau khi ALT và AST đã tăng

Thường tăng rất nhiều (8-50 lần giới hạn tham chiếu trên); ALT thường cao hơn AST

Bình thường hoặc chỉ tăng vừa phải (ít hơn 3 lần giới hạn trên)

Bình thường

Thường bình thường

Các dạng rối loạn gan mãn tính khác nhau

Bình thường hoặc tăng

Tăng nhẹ hoặc vừa phải; ALT liên tục tăng

Bình thường đến tăng nhẹ

Bình thường

Bình thường

Viêm gan rượu

Alcoholic Hepatitis

Bình thường hoặc tăng

AST tăng vừa phải (ít hơn 8 lần giới hạn trên), thường ít nhất gấp đôi mức ALT

Bình thường đến tăng nhẹ

Bình thường

Bình thường

Xơ gan

Cirrhosis

Có thể tăng lên nhưng điều này thường xảy ra muộn hơn trong bệnh

AST thường cao hơn ALT nhưng mức độ thường thấp hơn trong bệnh rượu

Bình thường hoặc tăng

Bình thường hoặc giảm

Thường kéo dài

Tắc nghẽn ống mật, ứ mật

Bình thường hoặc tăng lên; tăng trong tắc nghẽn hoàn toàn

Bình thường đến tăng vừa phải

Tăng; thường lớn hơn 4 lần mức bình thường

Thông thường bình thường nhưng nếu bệnh mãn tính, mức độ có thể giảm

Thường bình thường

Ung thư đã di căn đến gan (di căn)

Thường bình thường

Bình thường hoặc tăng nhẹ

Thường tăng rất nhiều

Bình thường

Bình thường

Ung thư bắt nguồn từ gan (ung thư biểu mô tế bào gan, HCC)

Có thể tăng lên, đặc biệt nếu bệnh đã tiến triển

AST cao hơn ALT nhưng mức thấp hơn mức đã thấy ở bệnh rượu

Bình thường hoặc tăng

Bình thường hoặc giảm

Thường kéo dài

Tự miễn dịch

Autoimmune

Bình thường hoặc tăng

Tăng vừa phải; ALT thường cao hơn AST

Bình thường hoặc tăng nhẹ

Thường giảm

Bình thường

 

Đối với các xét nghiệm riêng biệt:

Alanine aminotransferase (ALT)

Mức độ ALT rất cao khi bị viêm gan cấp tính. Tăng vừa phải có thể bị viêm gan mãn tính. Những người bị tắc nghẽn ống mật, xơ gan và ung thư gan có thể có nồng độ ALT chỉ tăng vừa phải hoặc gần với mức bình thường.

 

Alkaline phosphatase (ALP)

ALP có thể tăng đáng kể khi các ống dẫn mật bị tắc nghẽn, xơ gan, ung thư gan và cả bệnh xương.

Aspartate aminotransferase (AST)

Mức độ AST rất cao khi bị viêm gan cấp tính. AST có thể bình thường đến tăng vừa phải khi bị viêm gan mãn tính. Ở những người bị tắc nghẽn đường mật, xơ gan và ung thư gan, nồng độ AST có thể tăng vừa phải hoặc gần với mức bình thường. Khi gan bị tổn thương do rượu, AST thường tăng hơn nhiều so với ALT (đây là một biểu hiện ít thấy ở các bệnh gan khác). AST cũng tăng sau các cơn đau tim và chấn thương cơ.

Bilirubin

Bilirubin tăng trong máu khi được sản xuất quá nhiều, giảm đào thải, do tắc nghẽn ống mật hoặc do các vấn đề trong quá trình xử lý bilirubin. Không có gì lạ khi thấy nồng độ bilirubin cao ở trẻ sơ sinh, thường từ 1 đến 3 ngày tuổi.

Albumin

Albumin thường bình thường trong bệnh gan nhưng có thể thấp do giảm sản xuất, đặc biệt trong xơ gan.

Tổng số protein (TP)

Protein toàn phần thường bình thường trong bệnh gan.

Gamma-glutamyl transferase (GGT)

Xét nghiệm GGT có thể được sử dụng để giúp xác định nguyên nhân của ALP tăng cao. Cả ALP và GGT đều tăng trong bệnh gan mật và ống mật, nhưng chỉ ALP sẽ tăng cao trong bệnh xương. Mức GGT tăng cũng được thấy khi uống rượu và với các bệnh lý, chẳng hạn như suy tim sung huyết.

Lactate dehydrogenase (LD)

Đây là một dấu hiệu không đặc hiệu của tổn thương mô. LD thường không tăng với hầu hết các bệnh gan, nhưng LD có thể tăng khi mắc bệnh gan cấp tính hoặc khối u gan. LD cũng tăng cao cùng với một số bệnh lý khác không ảnh hưởng đến gan.

 

Thời gian prothrombin (PT)

PT kéo dài hoặc tăng có thể gặp kèm theo bệnh gan, thiếu vitamin K, sử dụng thuốc để giảm nguy cơ đông máu (warfarin) và thiếu hụt yếu tố đông máu.

Những xét nghiệm nào có thể được thực hiện sau khi phát hiện ra một bảng bất thường về gan để giúp xác định nguyên nhân của tổn thương gan?

Để chẩn đoán bệnh gan, bác sĩ sẽ đánh giá kết quả xét nghiệm bảng chức năng gan và xem xét các yếu tố khác như dấu hiệu, triệu chứng, tiền sử lâm sàng và gia đình. Tùy thuộc vào kết quả của bảng xét nghiệm gan, bác sĩ chăm sóc sức khỏe có thể nghi ngờ một nguyên nhân riêng biệt gây rối loạn gan và yêu cầu các xét nghiệm tiếp theo và có thể yêu cầu sinh thiết gan và / hoặc quét hình ảnh để giúp xác định chẩn đoán và xác định mức độ tổn thương gan .

Một số ví dụ về các xét nghiệm bổ sung bao gồm:

Loại rối loạn gan

Các thử nghiệm khác hoặc theo dõi 

Viral hepatitis

Acute viral hepatitis panelhepatitis A testing, hepatitis B testing, hepatitis C testing

Alcohol abuse/hepatitis

GGT, Ethanol, carbohydrate-deficient transferrin

Toxic or drug-induced

Tests for toxins, drugs including drugs of abuse, acetaminophen

Wilson disease

Copper, Cerulosplasmin, eye exam, liver biopsy

Alpha-1 antitrypsin deficiency

Alpha-1 antitrypsin

Autoimmune

ANA, SMA, anti-LKM-1

Chronic

Liver biopsy

Liver cancer

AFP, DCP

 

Các xét nghiệm này có luôn được thực hiện cùng với bảng không?

Không. Mỗi thử nghiệm này có thể được yêu cầu riêng lẻ. Tuy nhiên, nếu bác sĩ chăm sóc sức khỏe muốn theo dõi hai hoặc nhiều xét nghiệm gan riêng lẻ, bác sĩ có thể yêu cầu toàn bộ bảng xét nghiệm gan để cung cấp thêm thông tin. Ngoài ra, nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe có thể yêu cầu các xét nghiệm riêng lẻ khi theo dõi các tình trạng riêng biệt.

Tại sao bác sĩ muốn biết tất cả các loại thuốc và chất bổ sung đang dùng?

Nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe muốn đánh giá tổng thể mọi thứ đang làm. Nhiều loại thuốc không kê đơn và thảo dược hoặc thực phẩm chức năng có khả năng ảnh hưởng đến gan. Dùng quá nhiều thuốc và / hoặc giảm khả năng chuyển hóa thuốc và / hoặc kết hợp nhiều loại thuốc (bao gồm cả thuốc mua tự do và thuốc bổ sung) có thể làm tổn thương gan. Ví dụ, dùng quá nhiều acetaminophen và / hoặc sự kết hợp giữa acetaminophen và rượu hoặc các loại thuốc khác (ví dụ: isoniazid và phenobarbital) có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.

Tôi có thể bị bệnh gan nếu tôi cảm thấy ổn?

Có, bệnh gan cấp tính giai đoạn đầu và bệnh gan mãn tính thường không gây ra triệu chứng hoặc các triệu chứng nhẹ không đặc hiệu, chẳng hạn như mệt mỏi và buồn nôn.

Tôi có thể có kết quả xét nghiệm bất thường và không bị bệnh gan?

Có, nhiều tình trạng tạm thời, chẳng hạn như sốc, bỏng, nhiễm trùng nặng, chấn thương cơ, mất nước, viêm tụy, tán huyết và mang thai, có thể khiến một hoặc nhiều xét nghiệm chức năng gan bất thường.

Tại sao lịch sử gia đình của tôi lại quan trọng?

Một số tình trạng về gan, chẳng hạn như bệnh huyết sắc tố, thiếu alpha 1- antitrypsin và bệnh Wilson, có thể được di truyền và có thể dần dần làm tổn thương gan. Việc phát hiện sớm các tình trạng này cho phép bệnh được điều trị và quản lý thích hợp.

 

BS NGUYỄN VĂN THỊNH

Nguồn Labtestonline

AACC ( American Association for Clinical Chemistry )

DANH MỤC BÀI VIẾT

XEM NHIỀU NHẤT

THỐNG KÊ TRUY CẬP

02127402
Hôm nay.........................
Hôm qua.........................
Trong tuần.........................
Tuần trước.........................
Trong tháng.....................
Tháng trước.......................
Tổng cộng
175
820
6848
2113088
27033
29446
2127402

Đang có 22 khách và không thành viên đang online